eostroleka.life
Ostrołęka,

Etat w jednej spółce, zlecenie w drugiej, praca w tej samej fabryce. Sąd przyznał rację ZUS

REKLAMA
zdjecie 274
zdjecie 274
REKLAMA
Posłuchaj

Producent rowerów powołał spółkę-córkę, która zatrudniała na etatach ludzi pracujących w jego zakładzie. W soboty ci sami pracownicy przychodzili do pracy na podstawie umowy zlecenia, ale już ze spółką-matką. ZUS uznał, że to sposób na niższe składki i omijanie przepisów o nadgodzinach. Sąd Okręgowy w Ostrołęce przyznał rację firmom. Sąd Apelacyjny w Białymstoku orzekł jednak odwrotnie.

To sprawa, która może zainteresować wielu przedsiębiorców i pracowników. Sąd „przebił zasłonę korporacyjną” i uznał, że formalnie odrębne spółki to „w zasadzie jeden podmiot”. Spółka-matka będzie musiała zapłacić składki tak, jakby była prawdziwym pracodawcą.

Koniec z agencjami, początek spółki-córki

Spółka akcyjna od lat projektuje, produkuje i sprzedaje rowery w kraju i za granicą. Produkcja jest sezonowa. Zimą i na początku roku zakład potrzebuje znacznie więcej rąk do pracy niż jesienią.

Przez lata firma korzystała z agencji pracy tymczasowej. Jak ustalił sąd, było z tym sporo kłopotów. Ludzi z agencji trzeba było szkolić, były zastrzeżenia do jakości ich pracy, a rotacja była duża. Agencja doliczała też marżę, która podnosiła cenę rowerów.

Firma zrezygnowała więc z agencji i założyła własną spółkę z o.o. Jej jedynym udziałowcem była spółka-matka. Nowa firma nie miała własnego majątku ani środków trwałych. Miała tylko jednego kontrahenta: producenta rowerów. Biuro wynajmowała od spółki-matki.

Od poniedziałku etat, w sobotę zlecenie

Spółka-córka zatrudniała ludzi na umowy o pracę i kierowała ich do pracy przy produkcji rowerów. Za usługi wystawiała faktury. Obejmowały one sumę wynagrodzeń brutto pracowników, składki ZUS po stronie pracodawcy i marżę. W pewnym momencie obie spółki zatrudniały po około 250 osób.

Część etatowych pracowników spółki-córki miała jednocześnie umowy zlecenia ze spółką-matką. Wykonywali je głównie w soboty, gdy linia produkcyjna stała. Czasem także w dni powszednie po godzinie 14, w okresach zwiększonej produkcji.

Sprawa dotyczyła jednego z takich pracowników. Na etacie był brygadzistą, a potem kierownikiem zmiany na lakierni. Nadzorował ludzi z obu spółek. Na zleceniu miał formalnie szpachlować ramy rowerowe i czyścić maszynę lakierniczą. W rzeczywistości, jak ustalił sąd, nadzorował w soboty osoby, które te prace wykonywały. Przy samym czyszczeniu maszyny pracowało około 30 osób.

ZUS: spółka-córka to pozorny pracodawca

Trwająca ponad dwa miesiące kontrola ZUS objęła obie firmy. Urzędnicy stwierdzili, że pracownicy spółki-córki faktycznie pracowali dla producenta rowerów. Pracowali pod tym samym adresem co jego etatowcy, przy tej samej produkcji i pod nadzorem tej samej osoby. Pieniądze na ich pensje też pochodziły od spółki-matki.

Zdaniem ZUS spółka-córka była „jedynie pozornym pracodawcą”, a rzeczywistym pracodawcą była spółka-matka. Skoro tak, sobotnie zlecenia trzeba traktować jak umowy zawarte z własnym pracodawcą.

To ma duże znaczenie. Zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdy pracownik ma zlecenie u własnego pracodawcy albo pracuje na zleceniu na jego rzecz, oba przychody się sumuje. Składki emerytalne i rentowe płaci się wtedy od całości, jak od pensji.

ZUS ustalił, że podstawa wymiaru składek pracownika w spółce-córce wynosi zero złotych. Całe składki, za etat i zlecenie, ma płacić spółka-matka. Podobne decyzje wydał wobec 14 innych pracowników.

Spółki: to dwie odrębne firmy

Obie spółki odwołały się do sądu. Przekonywały, że pracownik miał umowę o pracę ze spółką-córką, a ze spółką-matką tylko zlecenie. Ich zdaniem art. 8 ust. 2a działa w jedną stronę. Pozwala obciążyć pracodawcę składkami od zlecenia, ale nie pozwala obciążyć zleceniodawcy składkami od cudzego etatu.

Zarzucały też ZUS błędy proceduralne. Według nich urząd powinien najpierw osobną decyzją ustalić, kto jest płatnikiem składek, a dopiero potem liczyć ich wysokość.

W pierwszej instancji - wygrana firm

Sąd Okręgowy w Ostrołęce przyznał rację spółkom. Uznał, że ZUS zastosował przepis „odwrotnie”. Zleceniodawcę obciążył składkami i ze zlecenia, i z etatu, choć nie był on stroną umowy o pracę.

Sąd zwrócił też uwagę na niespójność decyzji. Etat trwał dłużej niż zlecenia, a ZUS objął decyzją także miesiące, w których pracownik żadnego zlecenia nie miał.

Zdaniem sądu, jeśli ZUS uważa umowę o pracę za pozorną, powinien wydać osobne decyzje o podleganiu ubezpieczeniom. Firmy mogłyby się od nich odwołać. Sąd podkreślił, że ZUS powołał się na pozorność umowy dopiero w piśmie złożonym po zamknięciu rozprawy. Nazwał to „jedynie reakcją na zarzuty odwołujących”.

„W zasadzie jeden podmiot”

ZUS złożył apelację i wygrał. Sąd Apelacyjny w Białymstoku zmienił wyrok i oddalił odwołania obu spółek.

Sąd zaakceptował ustalenia faktyczne sądu w Ostrołęce, ale inaczej je ocenił. Podkreślił, że spółka-matka ma 100 proc. udziałów w spółce-córce. „W sensie ekonomicznym i właścicielskim można mówić, że jest to w zasadzie jeden podmiot” – czytamy w uzasadnieniu.

Zdaniem sądu nie wystarczy oceniać każdej umowy osobno. Każda z nich może być zgodna z prawem. Trzeba jednak sprawdzić, czy razem nie służą obejściu ustawy. A takie umowy są z mocy prawa nieważne.

Sąd nie miał tu wątpliwości. Uznał, że zasadniczym celem całej konstrukcji było obejście przepisów kodeksu pracy o nadgodzinach i dodatkach za nie. Drugim celem było zmniejszenie składek przez ominięcie art. 8 ust. 2a.

„Zatrudnieni w obu spółkach na różnych umowach, wykonując tę samą pracę nie rozróżniali nawet na co dzień łączących ich stosunków prawnych” – zauważył sąd.

Sąd dodał, że obejście prawa nie musi być celowe. Nie ma znaczenia, czy firmy zdawały sobie z niego sprawę.

Przebicie zasłony korporacyjnej

Sąd Apelacyjny sięgnął po koncepcję znaną z orzecznictwa Sądu Najwyższego: „unoszenie zasłony osobowości prawnej”. Ma ona zapobiegać sytuacjom, w których prawdziwy właściciel zakładu korzysta z pracy ludzi, ale formalnie wiąże ich umową ze spółką od siebie zależną.

Sąd przypomniał podobne sprawy ochroniarzy. Mieli oni etaty w jednej firmie i zlecenia w drugiej z tej samej grupy, a nadgodziny rozliczano im jako zlecenie. Sąd Najwyższy uznał w nich, że takie konstrukcje mogą być nadużyciem prawa.

W ocenie sądu pełna zależność spółki-córki dawała „pełną i łatwą możliwość” takiego doboru umów, by ominąć przepisy chroniące pracowników i interes fiskalny państwa. Dlatego ZUS miał prawo szukać „rzeczywistego pracodawcy”. Sąd zaznaczył też, że ta ocena dotyczy tylko ubezpieczeń społecznych. Umowy nie tracą ważności w innych dziedzinach prawa.

Stawka idzie w dziesiątki tysięcy

W sprawie jednego pracownika różnica w składkach przekraczała 50 tys. zł w każdej z dwóch decyzji. A to nie jedyna taka sprawa. Do sądu w Ostrołęce trafiło po 15 odwołań od każdej ze spółek. Gdy zapadł wyrok pierwszej instancji, rozstrzygnięte były tylko dwie sprawy, a w pozostałych ZUS wnioskował o zawieszenie postępowania.

Sąd Apelacyjny zasądził od każdej ze spółek na rzecz ZUS zwrot kosztów zastępstwa prawnego. W pierwszej instancji to po 1,5 tys. zł, a w drugiej po 1 tys. zł.

To mniej, niż wynikałoby z pełnych stawek. Sąd uznał bowiem sprawę za „nietypową i problematyczną”. Przyznał, że o wyniku przesądziła dopiero przyjęta w drugiej instancji wykładnia „skomplikowanych regulacji”. Wziął też pod uwagę, że spółka-matka i tak będzie musiała zapłacić zaległe składki.

Przepis, który budzi emocje

Art. 8 ust. 2a obowiązuje od przeszło 25 lat. Ma chronić pracowników przed sytuacją, w której pracodawca „wypycha” ich z etatu na zlecenie. Tak można omijać limity nadgodzin, wyższe stawki za dodatkową pracę i część składek.

Przedsiębiorcy od lat go krytykują. Jak przypomniał sąd, organizacje pracodawców zabiegały o usunięcie tego przepisu. Trybunał Konstytucyjny w 2021 roku uznał go jednak za zgodny z konstytucją. Sąd zastrzegł, że w składzie TK zasiadał sędzia, którego wybór zakwestionowały sądy europejskie.

Wyrok jest ważnym sygnałem dla firm, które tworzą spółki zależne do zatrudniania pracowników. Formalny podział na dwie firmy nie wystarczy, jeśli w praktyce ludzie pracują w tym samym zakładzie, przy tej samej produkcji i dla tego samego właściciela.

Wyrok Sądu Apelacyjnego jest prawomocny. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpatrzenia.

Wasze opinie

STOP HEJT. Twoje zdanie jest ważne, ale nie może ranić innych.
Zastanów się, zanim dodasz komentarz
Zaloguj się, by komentować

Brak Waszych opinii do tego artykułu, bądź pierwszy.

Kalendarz imprez
listopad 2026
PnWtŚrCzPtSoNd
 26  27  28  29  30  31  1
dk2 dk3 dk4 dk5 dk6 dk7 dk8
dk9 dk10 dk11  12 dk13 dk14 dk15
dk16 dk17 dk18 dk19 dk20 dk21 dk22
dk23  24 dk25 dk26 dk27 dk28 dk29
dk30  1  2  3  4  5  6
×